آيهء : مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيا وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ « 9 » نازل شد . ترك مال و بذل آن از راه سخاوت و جوانمردى و يا به منظور دلجويى از مردم و يا به طمع عوض ، زهد نيست ولى همهء آنها از عادتهاى نيك به شمار مىآيد ، و در عبادات مدخليّت ندارند ؛ بلكه زهد آن است كه به سبب علم به حقارت دنيا نسبت به نفاست آخرت ، دنيا را واگذارى . ليكن هر نوع ترك از كسى كه به خدا و آخرت ايمان ندارد گاهى مروّت و جوانمردى و سخاوت و خوشخويى است ولى زهد نيست ، زيرا نيكنامى و داشتن محبوبيّت از لذّات دنيوى است و آن لذيذتر و گواراتر از مال است و همان گونه كه دادن مال پيشاپيش به طمع عوض ، از زهد نيست ترك آن به اميد اين كه نام نيكى به دست آورد و مورد ستايش مردم قرار گيرد و به جوانمردى و سخاوت مشهور شود و زحمت و رنج خود را در حفظ اموال كه مستلزم قبول ذلّت در برابر پادشاهان و ثروتمندان است سبك كند ابدا از زهد به شمار نمىآيد ، بلكه آن شتافتن به تحصيل لذّتى ديگر براى نفس است . زاهد كسى است كه دنيا با خلوص و صفا رام او گردد ، و وى بدون آن كه به مقامش نقصانى وارد شود و دچار بدنامى گردد و يا چيزى را از دست دهد بتواند به آن متنعّم شود ، امّا آن را از بيم آن كه مبادا با آن انس گيرد و با غير خدا مأنوس شود و جز او را دوست بدارد ، و غير خدا را در محبّت خدا شريك سازد آن را ترك كند . يا آن را طمع ثوابهاى آخرت رها سازد ، و به اميد نوشابه‌هاى بهشت از نوشابه‌هاى دنيا بهره نبرد ، و به طمع حوريان بهشتى از كنيزكان و زنان دنيا متمتّع نشود ، و به اميد باغها و درختان بهشت از گردش در باغهاى دنيا چشم پوشد ، و به طمع زينتهاى بهشتى تجمّل و آرايش دنيا را ترك كند ، و به طمع ميوه‌هاى بهشتى از خوراكهاى لذّت بخش دنيا صرف نظر كند ، و از بيم آن كه به او گفته شود : أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ فِي حَياتِكُمُ الدُّنْيا « 10 » همهء آنچه را در بهشت وعده داده شده بر آنچه در دنيا به آسانى و پاكيزگى براى او ميسّر مىشود برگزيند ، زيرا مىداند كه آنچه در آخرت است بهتر و پايدارتر است و هر چه جز آنهاست داد و ستدهايى دنيوى است كه در آخرت به هيچ روى سودى ندارد . مىگويم : سخن جامع دربارهء حقيقت زهد همان است كه در نهج البلاغه از امير مؤمنان ( ع ) روايت شده كه فرموده است : « همهء زهد در دو جملهء از قرآن آمده است :

--> ( 9 ) دلائل النبوّة بيهقى به سند حسن ؛ المغنى . ( 10 ) ابراهيم / 3 : آنهايى كه زندگى دنيا را بر آخرت ترجيح مىدهند .